Osteoporoza to choroba metaboliczna kości charakteryzująca się stopniowym zanikiem masy kostnej i zwiększoną podatnością na złamania, szczególnie u osób starszych i kobiet po menopauzie. Rozwija się często bezobjawowo przez lata, aż do pierwszego złamania.
Wyróżnia się osteoporozę pierwotną i wtórną.
Osteoporoza pierwotna wynika głównie z procesów starzenia i spadku poziomu estrogenów u kobiet po menopauzie lub testosteronu u mężczyzn, co zaburza równowagę między niszczeniem a odbudową kości.
Osteoporoza wtórna (ok. 30% przypadków) jest spowodowana m.in. czynnikami takimi jak: niedobór wapnia i witaminy D, długotrwałe stosowanie leków (np. glikokortykosteroidów, heparyny), zaburzenia hormonalne (nadczynność tarczycy, przytarczyc), choroby przewodu pokarmowego, nerek, reumatyczne czy genetyczne mutacje.
Rośnie zachorowalność
Dane NFZ (2024) pokazują, że osteoporoza dotyka w Polsce szacunkowo 2,1–2,7 mln osób, głównie kobiety po 50. roku życia (ok. 1,7–1,8 mln). Tylko 5–10% z nich jest leczonych (ok. 200 tys. osób), a rozpoznawalność wynosi zaledwie 20–23%. W niektórych województwach nawet 60-80% przypadków pozostaje bez rozpoznania.
Szacuje się, że ze względu na starzenie się społeczeństwa do 2050 r. w porównaniu do obecnych danych, liczba złamań szyjki kości udowej może się podwoić a nawet potroić.
Osteoporoza to podstępna choroba.
We wczesnych stadiach osteoporoza nie daje objawów, a pierwszym sygnałem jest zwykle złamanie niskoenergetyczne (np. kręgosłupa, szyjki kości udowej, nadgarstka) przy minimalnym urazie. W Polsce rocznie rejestrowanych jest ok. 120 – 170 tys. takich złamań, w tym:
- kręgosłupa (co 4. kobieta po 50. rż., co 2. po 85. rż.),
- szyjki kości udowej (20–30% śmiertelność w I roku)
- nadgarstka
Alarmujące są również inne symptomy choroby takie jak: bóle pleców (ostre lub przewlekłe), zmniejszenie wzrostu, zgarbiona sylwetka (wdowi garb), deformacje kręgów.
Warto zapobiegać
Główne czynniki ryzyka osteoporozy w Polsce obejmują te niemodyfikowalne (np. wiek, płeć żeńska, uwarunkowania genetyczne) oraz modyfikowalne. Na te ostatnie mamy wpływ.
Należą do nich:
- niedobór wapnia (<1000 mg/dobę)
- niedobór witaminy D
- niedobór białka
- nadmiar kawy
- nadmiar soli
- palenie tytoniu
- nadużywanie alkoholu
- niska aktywność fizyczna i długotrwałe unieruchomienie.
- niedostateczna ekspozycja na słońce (w Polsce typowa zimą).
Zadbaj o odpowiednią podaż wapnia (1000–1200 mg/dzień z mleka, warzyw, ryb) i witaminy D (suplementacja 800–2000 IU/dzień, , ekspozycja na słońce).
Pamiętaj o regularnej aktywności fizycznej z obciążeniem (chodzenie, ćwiczenia siłowe, unikanie upadków).
Unikaj palenia i nadmiaru alkoholu i kawy.
Warto monitorować
Diagnostyka osteoporozy pozwala wykryć chorobę we wczesnym stadium, zanim dojdzie do złamań kości. Jest prosta, bezbolesna i opiera się na kilku kluczowych badaniach, które lekarz zleca w zależności od czynników ryzyka.
Główne badania:
- Densytometria DXA (lub DEXA)
- najważniejsze badanie. To szybki skan (10–20 minut) mierzący gęstość kości w biodrze, kręgosłupie i czasem przedramieniu. Wynik podaje się w T-score: poniżej -2,5 oznacza osteoporozę, między -1 a -2,5 – osteopenię (stan przedosteoporotyczny). Badanie jest bezpieczne.
- Ocena ryzyka złamań FRAX
- pozwala oszacować 10-letnie prawdopodobieństwo złamania głównego (biodro, kręgosłup, ramię, przedramię). Screening zalecany osobom z grup ryzyka, a szczególnie kobietom po 50 roku życia, mężczyznom po 70.
- Badania laboratoryjne.
- Pomagają ocenić, czy kości się niszczą zbyt szybko i czy brakuje witamin. Lekarz zleca podstawowe badania laboratoryjne, by wykluczyć przyczyny wtórne: stężenie wapnia, witaminy D , PTH, TSH, kreatyninę i markery obrotu kostnego.
- RTG kręgosłupa lub biodra pokazuje złamania kompresyjne
Masz powyżej 50 lat, wcześniejsze złamanie, menopauzę, rodzinną historię lub bierzesz sterydy – zgłoś się do lekarza.
Wczesna diagnostyka zmniejsza ryzyko złamań o 50%!